Współpraca

■ Forum Polanka
■ Katalog Pszczelarski
■ LTP
■ "Pszczelarstwo"
■ Pasieka
■ Pszczelarska Oficyna
■ PszczeliPark
■ Pszczoły.Pl
■ pszczoły.rolnicy.com
■ PWRSA
■ PZP
■ rolnicy.com
■ Sądecki Bartnik
■ SPP Polanka
■ ŁYSOŃ

Miód Polski

Ankieta I

Rasa pszczół w Twojej pasiece

  • kraińska (48%, 61 Votes)
  • Buckfast (23%, 29 Votes)
  • krzyżówki (10%, 13 Votes)
  • kaukaska (9%, 11 Votes)
  • włoska (6%, 7 Votes)
  • środkowoeuropejska (4%, 7 Votes)

Total Voters: 127

Loading ... Loading ...

Ankieta II

Do jakiej organizacji pszczelarskiej należysz?

  • - Polski Związek Pszczelarski (38%, 38 Votes)
  • - Nie należę do żadnej organizacji (38%, 38 Votes)
  • - Mam zamiar się przyłączyć (13%, 13 Votes)
  • - SPP Polanka (6%, 6 Votes)
  • - Związek niezrzeszony w PZP (5%, 5 Votes)
  • - Stowarzyszenie Pszczelarzy Zawodowych (0%, 0 Votes)

Total Voters: 99

Loading ... Loading ...
To view the gallery in a popup window, click here.

Cechy pszczół użytkowanych w pasiece wędrownej (część 6)

bees_bees Najważniejszą cechą pszczół, użytkowanych nie tylko w pasiece wędrownej, jest ich miodność. Na właściwość tę sumują się inne cechy, które dla uzyskania wysokiej miodności w pasiece wędrownej mogą być nieco inne, niż w stacjonarnej. Do dobrego wykorzystania wielu obfitych, szybko następujących po sobie pożytków potrzebny jest ciągły rozwój rodzin, wynikający z dużej plenności matek, będącej skutkiem zarówno ich wysokiej kondycji jak i odpowiednich założeń genetycznych. Nie mniej istotny jest wczesny rozwój – pszczoły w pasiece pracującej na wczesnowiosennych pożytkach muszą być w dużej sile już na początku sezonu. Długowieczność pszczół w dobrym wykorzystaniu pożytków też ma niebagatelne znaczenie: pszczoły takie zrobią w swoim życiu więcej, podczas gdy koszt ich wychowu jest taki sam, jak pszczół żyjących krócej.

Zimotrwałość

zimotrwałość photo by malanowski

Wszystkie pszczoły użytkowane w naszym klimacie muszą dobrze znosić zimę. Zimy ostatnio bywają różne i mogą być przyczyną dużych strat w pasiekach. Szczególnie niekorzystnie na późniejszą kondycję rodzin wpływają wiosenne nawroty zimy, przychodzące wtedy, gdy w ulach jest już dużo czerwia, ale nie ma jeszcze młodych pszczół. Niskie temperatury w marcu spowolnią rozwój: czerwienie matki ustaje, czerw niezasklepiony zostanie zjedzony przez pszczoły, a starszy może ulec przechłodzeniu i zamrzeć. Jednocześnie zaczyna ubywać starych pszczół, które giną wyczerpane długą zimą, karmieniem wychowywanego jeszcze wcześniej czerwia i utrzymywaniem wysokiej temperatury w gnieździe. Dlatego rozwój rodzin w pasiece, która ma korzystać z wczesnych pożytków musi rozpoczynać się pod koniec zimy, ale powinien być bardzo intensywny. Natomiast czerwienie powinno ustawać na początku jesieni i przez cały okres od października do lutego w gniazdach nie powinno być czerwia. Pszczoły o takich zachowaniach będą gotowe wiosną przystąpić do pracy na najwcześniejszych pożytkach, ponieważ przez zimę ubędzie ich niewiele, a intensywny wiosenny rozwój spowoduje błyskawiczne zwiększanie się siły rodzin. Zimotrwałość ocenia się przez porównanie stanu rodzin przed i po zazimowaniu. Odnotowuje się ilość plastrów obsiadanych przez pszczoły jesienią i wiosną, w czasie pierwszego przeglądu. ocenia się też ilość zapasów po zimie, stan higieniczny rodzin i wielkość osypu. Rodziny, w których pszczół przybyło, zapasów jest dosyć, osyp jest minimalny i nie ma oznak zaperzenia, uznaje się za dobrze znoszące zimowanie. Zimotrwałość podlega dziedziczeniu, ale na jakość przezimowania wpływają też warunki zewnętrzne. Przede wszystkim jest to kondycja rodzin przed zimą i ich skład biologiczny, ilość, jakość i ułożenie w gniazdach zapasów, zdrowotność pszczół oraz przebieg pogody. Te wszystkie czynniki (a z wyjątkiem pogody zależą one tylko od postępowania pszczelarza) należy brać pod uwagę przy ocenie zimotrwałości.

Odporność na choroby

Odporność na choroby (photo by malanowski)

Cechą pszczół przydatną w każdej pasiece jest odporność na choroby. Wynika ona głównie z zachowań higienicznych, polegających na szybkim usuwaniu z ula różnych zanieczyszczeń, rozpoznawaniu i usuwaniu czerwia zamarłego wskutek chorób lub przechłodzenia oraz nie wpuszczaniu do ula chorych pszczół, zarówno tych „swoich”, jak i z innych rodzin. Instynkt higienicznego zachowania, nazywany odpornością behawioralną, ma szczególne znaczenie przy zwalczaniu chorób czerwia: grzybicy wapiennej i kamiennej, zgnilca złośliwego i kiślicy oraz choroby woreczkowej. Prowadzone są próby wyhodowania pszczół odpornych na warrozę, które potrafiłyby uszkadzać i usuwać ze swojego ciała dorosłe roztocze Varroa, a także rozpoznawać i usuwać zainfekowany roztoczami czerw. Utrzymywanie pszczół odpornych na choroby obniża koszty prowadzenia pasieki i pozwala osiągnąć wyższe wyniki produkcyjne. Zdrowotność pszczół jest szczególnie ważna w pasiece wędrownej, ponieważ nie wolno wywozić rodzin pszczelich, u których zdiagnozowano choroby podlegające rejestracji: kiślicę, chorobę roztoczową, warrozę oraz chorobę zwalczaną z urzędu – zgnilec złośliwy. Obowiązkowi rejestracji podlegają też dwa egzotyczne pasożyty: mały żuczek ulowy (Aethina tumida) i roztocz Tropilaeaps cleare, których na szczęście dotychczas w Polsce nie stwierdzono. Pasieka wędrowna jest narażona na zakażenie czynnikami chorobotwórczymi, pochodzącymi od innych pszczół, korzystających z tego samego pożytku. Silne rodziny, posiadające instynkt higienicznego zachowania, przed zakażeniem obronią się same i nie będą zarażać innych rodzin w czasie dalszej wędrówki. Pasieka wywożona na odległość większą niż 50 km, powinna posiadać świadectwo zdrowia, wystawione przez Powiatowego Lekarza Weterynarii. Po ustawieniu pasieki na nowym miejscu należy zgłosić ją u miejscowego Powiatowego Lekarza Weterynarii, a przed ponownym wywiezieniem uzyskać kolejne świadectwo zdrowia.
Zdrowotność pszczół jest istotna nie tylko z punktu widzenia rozwleczenia zakaźnych chorób wraz z wędrującą pasieką. Choroby mają znaczący wpływ na poziom produkcji i chorych rodzin po prostu nie opłaci się trzymać. Dlatego należy łączyć wczesną wiosną rodziny z objawami nosemozy, ponieważ samodzielnie nie osiągną one siły wystarczającej do wykorzystania pożytku. Obecność warrozy w pasiece powinna być cały czas monitorowana przez badanie osypu zimowego, określanie osypu dziennego i ocenę porażenia czerwia trutowego. W zależności od poziomu porażenia należy stosować odpowiednie zabiegi lecznicze. Również obecność innych chorób należy diagnozować i szybko reagować w wypadku pojawienia się ich w pasiece. Pamiętać przy tym należy, że środki farmakologiczne przewidziane są tylko do zwalczania warrozy, inne choroby likwiduje się metodami mechanicznymi (przesiedlanie rodzin, zwężanie i ocieplanie gniazd, podkarmianie). W żywieniu pszczół i zwalczaniu chorób nie stosuje się żadnych antybiotyków ani sulfonamidów.
Dla większości pasiek wędrownych choroby nie stanowią dużego zagrożenia. Najskuteczniej rozwojowi większości czynników chorobotwórczych zapobiegają odpowiednie warunki chowu, z których najważniejszym jest właściwe żywienie, a w silnych rodzinach pszczelich korzystających z wielu obfitych pożytków nie brakuje pokarmu. Dobre warunki środowiskowe są wystarczającym zabezpieczeniem pasieki przed rozwojem prawie wszystkich chorób, z wyjątkiem warrozy, której dynamika rozmnażania w silnych rodzinach jest znacznie większa niż w słabych.

Łagodność

malanowski_trzybinski_bee_3

Bardzo ważną z gospodarczego punktu widzenia cechą pszczół jest łagodność. To cecha podlegająca doskonaleniu we wszystkich programach hodowlanych, ponieważ zależy od niej nie tylko komfort obsługi pasieki, ale i wydajność pracy. Wszystkie zabiegi wykonuje się szybciej, jeżeli pszczoły są łagodne. Niektóre ważne prace, jak chociażby wyszukiwanie matek w celu ograniczenia czerwienia czy ich wymiany, przy pszczołach agresywnych są trudne, a czasem wręcz niewykonalne. Jeżeli pasieka wędrowna stacjonuje na pożytku znacznie oddalonym od miejsca zamieszkania pszczelarza, może się zdarzyć, że niektóre prace trzeba będzie wykonać przy nienajlepszej pogodzie. Ponieważ zachowanie pszczół w dużej mierze zależy od pogody, pszczoły agresywne będą wtedy jeszcze bardziej złośliwe i niektórych prac nie pozwolą wykonać wcale. Wtedy trzeba będzie jeszcze raz przyjeżdżać do pasieki. Oprócz tego agresywne pszczoły mogą nękać miejscową ludność, co spowoduje odmowę ustawienia pasieki na dobrym pożytku w kolejnych sezonach. Szczególnie agresywność pszczół się ujawnia na pożytku z gryki, która nektaruje tylko w godzinach przedpołudniowych. Po zakończeniu nektarowania pszczoły mogą być szczególnie agresywne, dlatego pasiekę na gryce należy ustawiać z dala od dróg i zabudowań.

Wchodzenie do nadstawek

Pszczoły w pasiece wędrownej powinny szybko zajmować nadstawki. Jest to ważna cecha, ponieważ zagospodarowany zostaje wtedy nektar już od pierwszych dni kwitnienia. Za to w gnieździe pozostaje dużo miejsca na czerw, którego musi być dużo, by nie zabrakło pszczół na następny pożytek. Składanie nektaru w nadstawkach nie dość, że nie ogranicza rozwoju rodzin, to jeszcze pozwala odebrać pewną ilość miodu z pożytku wykorzystywanego przy niezbyt sprzyjającej pogodzie. Nadstawki są szybko zagospodarowywane przez pszczoły większości linii rasy kraińskiej oraz mieszańców Krainek z pszczołą kaukaską. Bardzo dobrze się rozwijają i szybko wchodzą do nadstawek popularne na zachodzie Europy pszczoły rasy Buckfast i Włoszki. Natomiast pszczoły rasy kaukaskiej z reguły w pierwszej kolejności miód gromadzą w gnieździe, w bezpośrednim sąsiedztwie czerwia, przez co rozwój rodzin jest wolniejszy. Miód w nadstawkach jest przez nie gromadzony dopiero wtedy, gdy nie ma nań miejsca w gnieździe. Za to rasa kaukaska znacznie lepiej wykorzystuje pożytki mniej obfite. Z pewnym opóźnieniem nadstawki zajmują też pszczoły rasy środkowoeuropejskiej.

Nierojliwość

Jedną z najważniejszych cech pszczół, decydujących o poziomie produkcji jest ich rojliwość, Właśnie wczesne wchodzenie rodzin w nastrój rojowy uniemożliwia im wykorzystanie najważniejszych pożytków i jest główną przyczyną niskiej produkcji miodu w polskich pasiekach. Dlatego pszczoły utrzymywane w pasiece wędrownej powinny być wybitnie nierojliwe. Jest to tym bardziej ważne, że rodziny majace wykorzystywać obfite pożytki powinny być bardzo silne. Doprowadzenie rodzin do dużej siły jest niemożliwe, jeżeli są to pszczoły skłonne do rójki, które po osiągnięciu określonego pułapu liczebności się wyroją. Rodzina wyrojona nie będzie się nadawała na wędrówkę i praktycznie pozostanie niewykorzystana w danym sezonie. Dlatego pierwszą czynnością w pasiece, która ma korzystać z wielu obfitych pożytków, jest wymiana matek na młode, dające nierojliwe potomstwo. Wiek matek jest istotny, ponieważ młode matki nie tylko są bardziej plenne, ale rodziny z młodymi matkami znacznie rzadziej się roją.
Rojliwość pszczół szczególne znaczenie ma w pasiekach utrzymywanych w wędrownych pawilonach. Rodziny zgromadzone na bardzo małej przestrzeni roją się częściej, zdarza się nawet, że do wyrojenia dochodzi bez wcześniejszych objawów nastroju rojowego. Wystarczy, że w jednym ulu pojawią się mateczniki rojowe i w słoneczny dzień zacznie się ona roić, by dołączyły do niej rodziny z uli sąsiednich, jakoby „zarażone” nastrojem rojowym. Użyte tutaj określenie jest jak najbardziej na miejscu, ponieważ o specyficznym zachowaniu pszczół rojowych decydują feromony znajdujące się w pokarmie rojącej się rodziny i w atmosferze ula. Dla nas są to ledwo wyczuwalne zapachy, ale dla pszczół silne bodźce powodujące określone zachowania. Dlatego do rojącej się rodziny często dołączają pszczoły z sąsiednich uli, dotychczas znajdujące się w nastroju jak najbardziej roboczym. W efekcie powstaje jeden wielki rój z kilkoma matkami, które siłą rzeczy walczą ze sobą lub są likwidowane przez zdezorientowane pszczoły, ale może się też uwiązać kilka rojów. Natomiast wyrojone rodziny pozostałe w pawilonie nadają się tylko do odbudowy i w tym sezonie nie będzie już z nich żadnej korzyści.

Wymiana matek

Utrzymanie właściwej jakości pogłowia możliwe jest dzięki regularnemu wymienianiu matek na młode, będące w dobrej kondycji i przekazujące potomstwu pożądane cechy użytkowe Wymiana matek w pasiece wędrownej musi być przeprowadzona tak, by zabieg ten nie wpłynął negatywnie na rozwój rodziny. Przerwa w czerwieniu spowodowana wymianą matki, tak potrzebna niekiedy w pasiece stacjonarnej, korzystającej z jednego – dwóch pożytków, w intensywnie prowadzonej pasiece wędrownej może byś zupełnie niepotrzebna. Zabieg ten jednak nie jest problemem, ponieważ można go wykonać na wiele sposobów, zależnie od rozkładu pożytków i wynikającego z nich modelu gospodarki.
Najprostszy sposób to poddanie młodej, czerwiącej matki po zabraniu starej. Można ją poddać w klateczce „na ciasto”, lub wpuścić przez wylotek . Niektórzy pszczelarze puszczają matkę lekko posmarowaną miodem na plaster między młode pszczoły. Ponieważ wyszukanie matki w silnej rodzinie jest trudne i czasochłonne, można poddawać młodą matkę w obecności starej. Robi się to na dwa sposoby. Prostszy polega na poddaniu młodej, czerwiącej matki w klateczce zamkniętej ciastem, z tym że stara matka znajduje się w innej części ula, oddzielonej kratą odgrodowa. Pszczoły na ogół akceptują taką matkę i zaczyna ona szybko składać jajeczka. Przez pewien czas w rodzinie czerwią dwie matki, stara i młoda, rozdzielone kratą odgrodową. Później kratę się zabiera i wtedy pszczoły likwidują starą matkę, zdarza się też, że dochodzi do walki między matkami, w której zwycięża ta lepsza, którą powinna być młodsza. Inny sposób to poddanie młodej czerwiącej matki wraz z utworzonym wcześniej odkładem. Odkład taki dodaje się do pustego korpusu, dostawionego jako ostatnia kondygnacja, podczas gdy stara matka czerwi w pierwszym dolnym korpusie, oddzielonym kratą odgrodową. Tutaj też po pewnym czasie kratę się zabiera i pszczoły wybierają lepszą matkę. Przy tych metodach kondycja poddawanych matek musi być bardzo wysoka. Jeżeli będą one słabsze od starych matek, nie zostaną przyjęte. Dlatego nie poddaje się w ten sposób matek nieunasiennionych i unasiennionych sztucznie nieczerwiących.
Jeżeli do pasieki zostały zakupione matki nieczerwiące, należy najpierw je poddać do odkładów i dopiero po rozpoczęciu przez nie czerwienia można je poddawać z odkładami. Gospodarka, w której wykonuje się w pasiece wędrownej dużo wiosennych lub wczesnoletnich odkładów jest bardzo praktyczna, ułatwia rozwiązanie wielu problemów i pozwala zwiększyć dochód z pasieki. Odkłady robi się w okresie miedzy pożytkiem z rzepaku a akacją lub między akacją a lipą. Można też zrobić z każdej rodziny po dwa odkłady, w każdym z przedstawionych okresów po jednym. Matki poddawane do nowoutworzonych odkładów mogą być nieunasiennione, będą one bowiem miały dużo czasu, by się unasiennić i dobrze rozczerwić. Jeżeli w miejscu stacjonowania odkładów nie ma wystarczającego pożytku, należy je karmić syropem lub inwertem. Do połowy sierpnia odkłady utworzone w maju rozwiną się w silne rodziny, które można nakarmić na zimę a potem połączyć z rodzinami, które przez cały sezon pracowały na różnych pożytkach, przy okazji wymieniając matki. Najsilniejsze odkłady z powodzeniem mogą pracować na późnych pożytkach, na przykład na wrzosach, nawłoci lub spadzi, przynosząc duże ilości miodu. Natomiast odkłady z „drugiego rzutu”, utworzone po akacji, można wykorzystać do przedzimowego zasilenia tych rodzin, dla których zabrakło odkładów tworzonych po rzepaku, mogą posłużyć do powiększenia pasieki, można je też sprzedać. W intensywnie prowadzonej pasiece odkłady zawsze się do czegoś przydają i nigdy nie jest ich za dużo. Tworzenie odkładów z silnych rodzin w okresie bezpożytkowym jest skutecznym zabiegiem przeciwrojowym, zalecanym nie tylko w pasiekach wędrownych.

Comments are closed.